Wat neem ik mee naar volgend jaar? Dit jaar heb ik voor het eerst bewust wat zaden geoogst om zelf te kunnen inzetten in het nieuwe seizoen. Het was een kleine stap, maar wel eentje die me een andere blik op mijn moestuin gaf. Van de zaadjes die je koopt naar de zaadjes die je zelf hebt laten rijpen - dat geeft toch een extra laagje verbinding met wat je teelt.

Bonen en erwten: de ideale start voor eigen zaadwinning

Als je nog nooit eerder je eigen zaden hebt geoogst, dan zijn bonen en erwten eigenlijk het perfecte startpunt. Ze zijn zelfbestuivend en geven je vrijwel zonder extra moeite zaadvast materiaal. Dit jaar heb ik dat gedaan met de sugar snaps en de lima bonen. Bij beide was het proces vrij rechttoe rechtaan: gewoon een aantal peulen aan de plant laten hangen totdat ze helemaal uitgedroogd waren.

Bij de lima bonen liet ik de mooiste exemplaren gewoon staan waar ze hingen. In plaats van ze te oogsten voor in de pan, werden ze mijn zaadbank voor volgend jaar. De peulen werden bruin en gerimpeld, en toen ik ze eraf haalde, voelde het bijna als het openen van een klein cadeautje. Binnen zaten die prachtige dikke bonen, stevig en droog. Die heb ik in een bakje bewaard, en nu liggen ze klaar voor het voorjaar.

Het mooie van bonen is dat ze, mits je zaadvaste variëteiten teelt, gewoon dezelfde eigenschappen doorgeven aan de volgende generatie. Je hoeft je geen zorgen te maken over kruisbestuiving of mutaties. Wat je zaait, is wat je krijgt - althans, als je een beetje oplettend bent geweest met je selectie. Ik kies altijd de gezondste planten uit, die het meest productief waren, en laat daar de zaadpeulen aan zitten. Zo bouw je langzaam je eigen lijn op die steeds beter past bij jouw tuin en jouw omstandigheden.

De verrassende oogst: snijbietzaad door een droge start

En dan was er de snijbiet. Dat was geen bewuste keuze, eerder een gelukkig ongeluk. Het begin van het seizoen was zonnig en droog - té zonnig en té droog eigenlijk. Normaal gesproken wil je dat je snijbiet rustig groeit en je gedurende het seizoen regelmatig kunt oogsten. Maar dit jaar schoot een deel van mijn snijbiet meteen door. Ik had gele en rode snijbiet naast elkaar staan, en voor ik het wist stonden daar twee torenhoge bloemstengels tussen.

Mijn eerste reactie was eigenlijk een beetje chagrijnig. Verdorie, daar gaat mijn oogst. Maar toen dacht ik: laat ik er gewoon iets van maken. Ik heb de planten laten staan en gekeken wat er gebeurde. En wat een prachtig gezicht werd dat. Die bloemstengels werden meters hoog, de bloemetjes werden bezocht door allerlei insecten, en toen de zomer overging in de herfst, zaten die stengels vol met zaadballen.

Het oogsten was een werkje - ik heb de hele plant afgehaald, laten drogen en vervolgens de zaadjes eruit gewerkt. Het resultaat? Een bak vol met snijbietzaad. Het enige is dat het een mengelmoes is geworden van kleuren. De gele en rode stonden naast elkaar, dus wie weet wat ik volgend jaar krijg. Waarschijnlijk een vrolijke verrassing in allerlei tinten. Dat vind ik eigenlijk wel mooi - het maakt het avontuurlijker.

Waarom eigenlijk je eigen zaden oogsten?

Misschien vraag je je af: waarom zou je de moeite nemen? Zaadjes kopen is toch makkelijk genoeg? Dat klopt, maar er zit iets bevredigends in het hele proces. Ten eerste word je onafhankelijker. Je hoeft niet elk jaar opnieuw te bestellen, je hebt je eigen voorraad. Ten tweede leer je je planten beter kennen. Je let meer op welke exemplaren het goed doen, welke sterk zijn, welke vroeg of laat zijn. En ten derde - en dat vind ik misschien wel het mooiste - je bouwt aan een eigen collectie die steeds meer afgestemd raakt op jouw tuin, jouw grond, jouw klimaat.

Natuurlijk werkt het niet bij alle groenten even gemakkelijk. Kruisbestuivers zoals kool, radijs of pompoen vereisen meer afstand tussen variëteiten om vermenging te voorkomen. Hybride zaden geven vaak afwijkende nakomelingen. Maar voor een groot deel van je moestuin is er genoeg te experimenteren. En zelfs als het niet perfect gaat - zoals mijn gemengde snijbiet - dan nog is het een leuke ervaring.

Wat ik volgend jaar ga doen

Dit voorjaar ga ik die lima bonen en sugar snaps zaaien met extra aandacht. Ik ben benieuwd of ze zich net zo gedragen als dit jaar, of dat er kleine verschillen optreden. En die snijbiet? Die gooi ik er gewoon in. Ik heb er vrede mee dat het een kleurenmix wordt. Misschien ontstaat er wel een mooie regenboogbiet - of in ieder geval genoeg variatie om de saladebowl interessant te houden.

Daarnaast wil ik volgend seizoen uitbreiden met wat andere gewassen. Misschien tomaten, al is dat een stuk intensiever. Of wat kruiden - basilicum en koriander zijn bijvoorbeeld ook relatief eenvoudig. Het is een langzaam proces, maar ik merk dat ik er steeds meer plezier in krijg. Het geeft me het gevoel dat ik echt bezig ben met de hele cyclus, van zaad tot zaad.

Wil je zelf ook beginnen met zaad oogsten? Begin klein, met iets eenvoudigs zoals bonen of erwten. Bekijk in ons assortiment welke variëteiten zaadvast zijn en dus geschikt voor eigen vermeerdering. En vergeet vooral niet om er zelf van te genieten - want dat is uiteindelijk waar het om draait.

Ik ben benieuwd wat jij dit jaar hebt geoogst, of dat je misschien ook plannen hebt om volgend seizoen je eigen zaaigoed te winnen. Voor meer verhalen en praktische tips, neem gerust een kijkje op onze blog. En als je je zaaimomenten wilt plannen, dan helpt onze zaaikalender je daarbij.

Aantal vragen in het kort

Hieronder vind je de korte antwoorden op een aantal vragen over dit onderwerp: